Yöntem ve Şeffaflık
Çalışma, Yöntem ve AI Hakkında
Physis projesi 2012'de başlayan bağımsız bir araştırmadan doğdu. Bu sayfada çalışmanın nasıl biriktiğini, Physis: Bir Güç Teorisi kitabının nasıl yazıldığını ve son aşamalarda yapay zekâdan hangi işlerde yararlandığımı anlatıyorum. Yöntemin güçlü yanları kadar sınırlarını da okurun değerlendirmesine açıyorum.
Burada anlatılan yöntem Physis Teorisi'nin tezine de temas eder: AI bir araçtır ve ne olduğu kimin elinde olduğuna bağlıdır.
Araştırmanın geçmişi
Aşama 1: Bireysel (2012 – Kasım 2024)
- 2012–2014
- Türkiye'nin 2002–2012 dönemini yıl yıl incelemeye başladım; tarama 2001'den 2014'e yayıldı. Almanakları ve haber arşivlerini kullanarak kronolojik güç kayıtları oluşturdum. Bir yılın işlenip hazır hâle gelmesi bugün de yaklaşık üç ay sürüyor. Bu çalışmadan iki cilt çıktı: Türkiye 2002–2008 ve Türkiye 2009–2012; ciltler Mart 2013'te tamamlandı. Kayıt yöntemi zamanla yalnızca bir çalışma tekniği olmaktan çıkıp politik hayatı okuma biçimime dönüştü. Güç dinamiklerini ve yönetsel sınıfları bu sırada belirledim; tüzel kişiliklere ilişkin saptamalarım da bu yıllarda olgunlaştı. Şirket yapılarında yıllarca hem yöneten hem yönetilen olarak çalışmış olmam bu gözlemleri besledi.
- 2014–2020
- Yeni bir büyük eser çıkarmadım, fakat kayıt tutmayı sürdürdüm. Aktörler değişirken güç ilişkilerindeki örüntülerin tekrarlanması, tarihsel bir çerçeve arayışını güçlendirdi.
- 2020–2023
- Tarihi kendi güç merceğimden yeniden okumak üzere Babil serisine başladım. İlk cilt Aristokrasinin İktidarı — o zamanki adıyla Antik Çağlar — 2020'de başladı ve 2022–23'te tamamlandı. Çalışma tekniğimi tarihsel malzemeye uyarlamak, kütüphaneyi kurmak ve yazım biçimini olgunlaştırmak yaklaşık iki yıl aldı. Cildi kaynaklardan yaptığım kolajlarla ve kendi notlarımla kurdum; kaynakları cildin kaynakçasında gösterdim. İkinci cilt Burjuvazinin Yükselişi üzerinde çalışırken teori kitabını öne aldım.
Teorinin çekirdeği AI kullanmaya başlamadan önce yazılmıştı. Aristokrasinin İktidarı içinde gücün tekelleşme eğilimi, doğa yasası ile insan yasası ayrımı, güç boşluğunun havuza atılan taş benzetmesi, özgürlüğün iradeyle ilişkisi ve irade havuzu, altı kişilik topluluk modeli, iktidar döngüsü ve liderliğin biyolojik temeli yer alır. Bunların çoğu henüz bugünkü adını ve kesin tanımını almamıştı; erken biçimleri tarihli çalışma dosyalarımda duruyor. Çerçevenin adlandırılmış kavramları — kardeşlik spike'ı, tüzel kişilik paradoksu, V1/V2/V3/V4 evrimi, ontolojik geçirimsizlik, üç katmanlı güç çatışması — bu çekirdek üzerine, teori kitabının yazımı sırasında formüle edildi.
Aşama 2: AI ile tanışma ve teori kitabının yazımı (Kasım 2024 – Şubat 2026)
- Kasım 2024 – Şubat 2025
- Yapay zekâ araçlarını denemeye başladım ve araştırma ile denetimde sağladıkları hızı gördüm. Teori kitabının yazımı bütün Babil serisinin bitişi sonrasına planlanmıştı; sırası gelmemişti. Aracın kapasitesini görünce, o kapasite elimdeyken girişmeye karar verdim ve önceliği değiştirdim: yapay zekâ bu çalışmayı üretmedi, sırasını değiştirdi. Physis: Bir Güç Teorisi kitabının yazımına 21 Şubat 2025'te başladım. İlk görüşmeyi, elimdeki modeli sınamak için yardım isteyerek açtım: yönetsel sınıflar, güç çatışması ve tüzel kişilikler çerçevenin başlangıç noktasıydı.
- Şubat – Eylül 2025
- İlk yazım döngüsünde kitabın kaba taslağı çıktı. AI'dan araştırma, karşı argüman, boşluk ve tutarlılık denetimi için yararlandım. Bu döngünün metni ve düşünür atıfları sonraki aşama için ham malzemeydi.
- Ekim 2025 – Şubat 2026
- Kitabı kaba taslak üzerinden yeniden kurdum. Bölümleri belirledim, çözüm önerileri kısmını çıkardım, direnç ve kardeşlik mekanizmalarını netleştirdim. İlk döngüde eklenen düşünür atıflarının ve örneklerin çoğunu ayıkladım; kalanların bir bölümünü dipnotlara taşıdım. Şubat sonunda kitabın yapısı ve temel mekanizmaları yerini bulmuştu.
Aşama 3: Tescil ve ilk yayınlar (Mart – Mayıs 2026)
- Mart – Mayıs 2026
- Üç eser tescil edildi; Physis: 93 Falsifiye Edilebilir Hipotez ile Öncül Sözlük SSRN'de yayımlandı ve Nomos Paradigması makaleleri yayımlanmaya başladı. Bu dönemde AI'dan Türkçeden İngilizceye çeviride, terim tutarlılığında, akademik biçimlendirmede ve editöryel çalışmada yararlandım.
Aşama 4: Teorinin keskinleşmesi ve kitabın tamamlanması (Haziran 2026 –)
- Haziran – Eylül 2026
- Kitabın mekanizmalarını ayrıntılandırdım, terminolojisini netleştirdim, örneklerle mekanizmalar arasındaki bağları kurdum. Dizgi ve bölüm bazlı editöryel çalışma yapıldı. Mekanizmalar, sentezler ve teorinin çerçeveleri bana ait; AI bu döngüde doğrulama, boşluk tespiti ve dipnot kontrolü için çalıştı.
- Ekim 2026 –
- Son okumanın ardından kitabın bölümleri Zenodo'da tek tek, her biri kendi DOI'siyle yayımlanmaya başlıyor; aynı metinler sitede de yer alıyor. Bölümler tamamlandığında kitabın tam sürümü ayrı bir kayıt olarak yayımlanacak.
- Önümüzdeki dönem
- Önceliğim, tamamlanmış Aristokrasinin İktidarı cildini yayıma hazırlamak ve Physis'in İngilizce basımını çıkarmak; makale serileri bu sırada sürüyor. Zaman kalırsa bir Almanak cildi de yayımlanacak. Ardından yarım kalan Burjuvazinin Yükselişi'ne döneceğim. Triade Motoru v1.0 yayını ve alanına özgü teknik yayın 2028'in ilk yarısı için hedefleniyor.
Şubat 2025'ten bu yana haftada beş-altı gün, günde sekiz-on saat çalışıyorum. AI araştırma ve denetim döngülerini hızlandırdı; bu tempo, önceki yılların birikimini kitaba dönüştürürken sürdürdüğüm çalışmanın parçası.
Araştırma programının dört kolu
Almanak kronolojik kayıt yöntemimdir; Babil tarihsel sentezi, Physis kuramsal çerçeveyi, Triade Motoru ise uygulamalı analitik uzantıyı oluşturur. Bu kollar baştan tek bir sistem olarak tasarlanmadı; birbirini besleyen bağımsız çalışmalar olarak geliştiler. Önce kayıtlarda örüntüleri gördüm, sonra bunları tarihsel araştırmada izledim ve teorik çerçeveyi kurdum. Çerçevenin iddialarını sınanabilir biçimde ifade ettim.
Nasıl çalışıyorum?
Bir konuya bilgim ve bir fikrimle girerim. Bilmediğim yerde sorar, gelen bilgiyi kendi birikimimle karşılaştırırım. Araştırma genişledikçe malzemeyi düzenler, konuya hâkim olur, kendi açımı netleştiririm. Kaynağa ihtiyaç duyduğumda ona giderim; zamanım yetmiyorsa ve yararı tek bir paragrafın ötesine geçecekse kitabı edinip kitaplığıma koyarım. Kaynakta ihtiyacım olan kapsamlı bir anlatım varsa onu künyesiyle kolaj olarak çalışmaya yerleştiririm.
Araştırma benim için aynı zamanda öğrenmedir. Elden geçen her metin kitaba girmez. Bazen bir ana başlığın, bazen tek bir kavramın tarihi, etimolojisi veya biyolojik bağlamı üzerine bir AI oturumu iki yüz sayfayı aşar. Yalnızca bu oturumlarda okuyup işlediğim sayfalar bile on binlerle ifade edilir; kitaplar ve bağımsız araştırmalar bunun dışındadır.
Malzemeden kitabın metnine geçerken seçimi, düzeni ve izlenecek yolu ben belirlerim. AI'ın getirdiği araştırma belgelerini kitabın taslağı saymıyorum; taslak, araştırma malzemesini değerlendirerek oluşturduğum ve üzerinde yeniden çalıştığım metindir. AI zaman zaman kategori ve içerik önerileri de getirdi; bunları ya reddettim ya da çerçevenin mantığına göre yeniden kurup düzenledim. Metin düzeyinde AI'dan uzun cümleleri kısaltma, dili düzeltme, geçişleri iyileştirme ve yeniden yazım önerileri aldım. Dipnot kontrolünde, terim tutarlılığında ve akademik biçimlendirmede de yardımından yararlandım. Bu işlerde AI'dan, araştırma ve argüman denetimine göre çok daha yoğun yararlandım; bunlar hem AI'ın daha iyi yaptığı hem de benim hâkim olmadığım alanlar. Önerileri değerlendirip metne alınacak değişikliklere ben karar verdim; editöryel yardımın nihai metnin ifadelerine de etkisi oldu. Kitabın kurgusu, kavramları, kurucu argümanları ve tarihsel sentezleri bana ait.
Metni yazdıktan sonra kendim denetler, son hâline getirmeden önce AI ile ayrıca tutarlılık kontrolü yaparım. Çalışma ilerledikçe ilk yazılan bölümle son bölüm arasında bilgi, perspektif ve dil farkları doğabilir; ikinci bir denetim bunları görmeme yardımcı olur, çıkan her uyarıyı ben değerlendiririm. Örneğin özgürlük tanımını değiştirdiğimde AI'ın yardımıyla bu değişikliğin metnin hangi noktalarına dokunduğunu bulup tanımın ve örneklerin tutarlılığını sınadım.
Bir başka örnekte, güç boşluğunu önceki cildimde havuza atılan taşın dalgalarıyla anlatmıştım. İlk yazım döngüsünde AI bu benzetmeye bir düşünür atfı, örnekler ve özet ekledi. İkinci döngüde ilkeyi mekanizma üzerinden yeniden kurdum; benzetme de atıf da çıktı. Bir önerinin taslağa girmiş olması onun kitapta kalacağı anlamına gelmiyor.
AI'ın katkısı
AI'ı önce arama ve araştırma yardımcısı olarak kullandım: sorulara cevap verdi, kaynak ve metin getirdi, araştırma başlıklarını genişletmeme yardım etti. Ardından boşluk tespiti, iç tutarlılık, argüman testi ve dipnot kontrolü için kullandım. Tek başıma çalışırken bir argümanın zayıf yerini gösterebilen, bazen işe yarayan karşı argümanlar üreten bir muhatap sağladı. Bulduğu noktaları kimi zaman giderdim, kimi zaman düşüncemi değiştirdim; önerilerin niteliği değişkendi. Bu destek yazım süresini ciddi ölçüde kısalttı; araştırmanın yıllar içinde oluşan çekirdeği ise AI kullanımından önceye uzanıyor.
AI'ı kavramsal yenilik kaynağı olarak kullanmadım. Bu bir tercih değil, ölçülmüş bir sınır: yeni bir kavram önermesi istendiğinde araç ya mevcut bir kavramı yeniden adlandırıyor ya da yüzeysel bir şey veriyor. Tarihsel sentez de yapmıyor; çerçeve verilmeden bırakıldığında klişe üretiyor. Sentez için bağlantıları kuracak ve yönü belirleyecek bir çerçeve gerekiyor: gidilecek yer bilinmiyorsa aracın üretimlerini izlemek araştırmacıyı hedeflediğinden çok farklı noktalara götürür. Çerçevenin çekirdeğinin AI'dan önce hazır olması bu yüzden belirleyici oldu.
AI ve sınıf
AI bir araçtır; üst sınıfın elinde hegemonyayı yoğunlaştırır, alt sınıfın elinde başka bir şey olabilir. Akademik altyapısı, editöryel desteği, çevirmeni ve asistanı olmayan biri için AI, yıllarca biriken entelektüel emeği yapılandırılmış esere dönüştüren bir kaldıraçtır. Asimetri keskindir: üst sınıfın kullanımı ölçek ve sermayeyle katlanır, alt sınıfınki bireysel kalır. Kendi vakamı ikinci kategoride görüyorum.
Klasiklerle ilişkim
Modern sosyal teorinin bazı temel kavramlarını biliyorum; ilgili eserleri topluyorum. Bununla birlikte Bourdieu, Foucault, Gramsci, Marx ve Weber gibi isimlerle kapsamlı, doğrudan ve sistematik bir okuma yapmadım; bunu kuruluş aşamasından sonraya bıraktım. Kendi çalışmamla karşılaştırmaları büyük ölçüde AI'ın sunduğu özetler üzerinden yürüttüm. Kritik gördüğüm noktalarda farklı oturumlar ve araçlarla çapraz kontrol yaptım. İlk döngüde AI'ın taslağa eklediği düşünür atıflarını ikinci döngüde yeniden seçtim.
Bu bir çalışma tercihiydi ve üç gerekçesi var: çerçeve oturmadan klasikleri okumak, çerçeveyi onların çekim alanına teslim ederdi; yazım sürecinde başlayan bir diyalog, örülmekte olan bağları dağıtırdı; tamamlanmamış kendi fikirlerini yerleşik metinlerle kıyaslamak, çalışmayı sürdürmek için gereken özgüveni aşındırırdı. İlk yıllarda örüntüler henüz karşılaştırma yapabileceğim bir çerçeveye dönüşmemişti; çerçeve olgunlaşıp kitap yazımı başladığında derinlemesine klasik okumasını yazım akışından sonraya bıraktım. Geniş bir literatür taraması yerine seçtiğim kesişimlerde araştırma yapmayı tercih ettim. Felsefe ya da biyoloji alanında uzmanlık iddiasında bulunmuyorum; teorinin dayandığı zeminlerden biri yine de biyolojidir. Merkezim güç ve tarih; felsefeden de biyolojiden de bu alana temas edenleri izliyorum. Çerçevenin kuruluş aşaması tamamlandığı için doğrudan karşılaştırmayı bundan sonraki çalışmanın ve eleştirinin bir parçası olarak görüyorum.
Dolaylı karşılaştırmanın sınırı açık: AI özetleri hata içerebilir; önemli benzerlikleri veya ayrımları kaçırmış olabilirim. Bu nedenle çalışmanın özgünlüğüne ilişkin değerlendirmem, kendi okumam ve başkalarının bağımsız incelemesiyle sınanmaya açıktır. Kitabın Ek 1 bölümü bu dolaylı karşılaşmaları tek tek gösterir ve okurun denetimine açar.
Sınırlar ve denetim
AI yanlış bilgi, istatistik, alıntı ve akademik referans üretebilir. İlk taslaklarda önerdiği referansların bir kısmı hatalıydı. Dipnotları kitapla birlikte her turda yeniden çalıştım ve künyeleri farklı oturumlarda tekrar tekrar kontrol ettirdim. Künyeleri kaynaklarından tek tek açıp kendim doğrulamadım. Bu yöntem hata olasılığını azaltmaya dönük olsa da tek tek kaynak kontrolünün yerini tutmaz. Saptanan hataları sonraki sürümlerde düzelteceğim.
AI uzun ve çok değişkenli metinlerde bağlantıları kaçırabilir; aynı soruya farklı oturumlarda farklı yanıtlar verebilir. Bu yüzden araştırma sonuçlarını kendi çerçevemle karşılaştırıyor, önemli değişiklikleri metnin bütünü içinde yeniden denetliyorum. Bazı denemeleri de bıraktım: örneğin altı kişilik topluluk düşünce deneyinden hareketle AI ile kurduğum biçimsel modeller, bir noktadan sonra teoriden çok kendi varsayımlarını doğrulamaya başladı. Bu modeller kitapta yer almıyor; düşünce deneyi ve kendi basit hesabı ise Özgürlük bölümünde duruyor.
Kaynaklarla kurduğum ilişkinin ve klasiklerle doğrudan okumanın eksikliği, okurun kitabı değerlendirirken bilmesi gereken sınırlardır. Ayrıca proje 2012'den bu yana tek elden yürüyor ve akademik ekosistemin dışında gelişti: çalışma bir üniversite, yayınevi ya da araştırma grubu aracılığıyla değil, bağımsız olarak yayımlanıyor. İkisi de hem avantaj hem sınır. Tek elden yürümek tutarlılık ve görü birliği sağlıyor, ama tek arıza noktası yaratıyor ve ölçeklenmiyor. Bağımsızlık çerçeveyi kurumsal bir gündemin baskısı olmadan kurmayı mümkün kıldı, ama oluşum aşamasında hakem denetiminin düzeltici basıncı olmadı; eleştirel okuma kurumsal bir ön elemeden geçmeden doğrudan okurun elinde başlıyor. Babil serisinin sonraki ciltleri tamamlanmadığı için tarih boyunca yinelenen dinamiklere ilişkin dayanak da gelişmeye açık. Triade Motoru geliştirme aşamasında; hedeflenen v1.0 ve teknik yayın çıkana kadar uygulamalı uzantının ampirik performansı kamuya açık biçimde değerlendirilemeyecek.
Çerçeveyi baştan sınanabilir olarak kurdum: hipotezlerin nerede kırılabileceği kitapta açıkça yazılı. Eleştiriyi çerçeveyi yıkacak bir tehdit değil, geliştirecek bir zemin olarak görüyorum. Bundan sonraki çalışma iki yönde yürüyor: çerçevenin sonuçlarını izlemek ve onu aktif olarak kırmaya çalışmak. Tek bir istisnayı, çerçevenin kapsam sınırını ve gerçek bir karşı örneği birbirinden ayırıyorum; ilk ikisi tanımı daraltır, üçüncüsü mekanizmayı yeniden kurmayı gerektirir. Akademik araçları üretim mekanizması olarak değil, kurulan çerçeveyi sonradan sınamak için kullanıyorum. Kitap kapanmış bir sistem değil, devam eden bir araştırmanın başlangıç kaydıdır.
İlk yazım döngüsünün çalışma dosyalarını, Scrivener sürüm geçmişini ve Grok konuşmalarının dışa aktarımını saklıyorum. Aralık 2025'ten sonra biten konuşmaları güvenlik nedeniyle silme alışkanlığı edindim; o döneme ilişkin kayıtlar belgeler ve sürüm geçmişinden oluşuyor. Bu kayıtlar ve yayımlanan metinler, anlattığım sürecin incelenmesine imkân verebilir; burada aktardığım çalışma kararları ve emeğin kapsamı ise benim beyanımdır.
Neden paylaşıyorum?
Bu sınırlarla birlikte, yöntemin veriminden memnunum ve onu kendi başına kullanışlı bir çalışma biçimi olarak görüyorum.
Yöntemimi açıklamak, okurun eserin nasıl üretildiğini ve hangi sınırlar içinde değerlendirilmesi gerektiğini görmesini sağlıyor. Ayrıca bu çalışma biçimi bir başka bağımsız araştırmacıya yararlı olabilir; başkası onu değiştirebilir, geliştirebilir veya eleştirebilir. Bunu herkese uygulanacak bir model olarak değil, 2012'den beri tek başına yürüttüğüm araştırmanın somut bir örneği olarak paylaşıyorum.
Yapay zekâ, elektrik ve internet gibi bir çağ teknolojisidir. Benim çalışma biçimimi verimlilik, isabet ve tamamlanabilirlik bakımından kalıcı olarak değiştirdi; bu teknolojiden en azından sosyal bilimler tarafında faydalanma açısından yalnız olmadığımdan eminim. İleri aşamalarda çok daha etkili ve yaratıcı kullanımlar çıkacak, üretilen iş miktarı da — kalitesinden bağımsız olarak — katlanarak artacaktır; bu kapasitenin hangi fikirleri ve açılımları ortaya çıkaracağını merak ediyor ve kendi kullanımımı bu çağın örneklerinden biri olarak da kayda geçiriyorum.
Metne alınan AI önerilerini gözden geçirdim ve onayladım. Kitabın kurucu fikirleri, argümanları ve tarihsel sentezleri bana aittir.
Tescil kayıtları — T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü:
Physis: Bir Güç Teorisi — Kayıt-Tescil No: 2026/17534 (5 Mart 2026)
Triade Motor — Kayıt-Tescil No: 2026/18239 (17 Nisan 2026)
Almanak: Yapılandırılmış Güç Kronolojisi Kayıt Metodu — Kayıt-Tescil No: 2026/18228 (17 Nisan 2026)